Titelafbeelding: De vlag van de Voc is een prinsenvlag met het VOC-logo erop. In tegenstelling tot de hedendaagse rood-wit-blauwe Nederlandse vlag (“Statenvlag”) is de Prinsenvlag oranje-wit-blauw. Het gebruik van de prinsenvlag is tegenwoordig omstreden omdat uiterst rechts deze vlag is gaan gebruiken. Bron van de afbeelding: Ludo Kuipers, Public domain, via Wikimedia Commons
Voor vele Nederlanders is de Vereenigde Oostindische Compagnie een belangrijk onderdeel van de vaderlandse geschiedenis. Meer dan wat ook weerspiegelt de VOC de Hollandse koopmansgeest en ondernemingszin, en ze gaf stof voor allerhande romantische en heroïsche verhalen. En terecht: In de twee eeuwen van haar bestaan heeft de Vereenigde Oostindische Compagnie de handel met het verre Oosten gedomineerd. De welstand die ze bracht was mede de aanzet tot de Hollandse gouden eeuw.
Over de geschiedenis van de VOC: zie, op deze website, “Geschiedenis: De Vereenigde Oostindische Compagnie“.
Het romantische beeld van dat Nederlands koopmansverleden (je weet wel: de wind in de zeilen, verre horizonten, exotische werelden, kruiden en specerijen, de scheepsjongens van Bontekoe), staat echter in schril contrast met de realiteit aan boord van zo’n schip in de 17de of 18de eeuw: maandenlang op zee, ziekte, ontbering, gigantische sterftecijfers, onmenselijke discipline..
Wie monsterde als matroos of soldaat aan op zo’n schip? Waarom stapte men in zo’n risicovol en onderbetaald avontuur? Voor de romantiek zullen deze mensen het zeker niet gedaan hebben, eerder uit armoede of wanhoop; mogelijk waren ze op de vlucht voor het verleden, voor schuldeisers of voor het gerecht.
In de goedbewaarde lijsten met opvarenden zijn enkele naamgenoten terug te vinden. Twee van hen waren afkomstig van Achel. Eén ervan is een rechtstreekse voorvader, de andere is zijn broer. Op de pagina “Hendricus en Laurentius Laukens bij de VOC” beschreven we hoe Laurentius Laukens in 1793 als soldaat dienst nam bij de VOC, en op 4 augustus 1795, amper 35 jaar oud, overleed in het ziekenhuis van Batavia. Zijn broer, Hendrik, was hem daarin voorgegaan: Hij monsterde aan op 16 september 1788, en stierf op de Kaap op 14 maart 1789, kort nadat zijn schip er was aangekomen.
Er stonden evenwel nog twee naamgenoten op de lijst opvarenden van het VOC. Het loont de moeite van even na te gaan waar deze naamgenoten vandaan kwamen, en of ze eventueel familie zouden kunnen zijn.
Gerrit Laukens uit Straelen
Op de website www.gahetna.nl, een website die toegang geeft tot de informatie van het nationaal archief van Nederland, vonden we een aantal gegevens.
Op 28/4/1751 voer de Hof d’Uno met 282 opvarenden af met bestemming Kaapstad en Batavia. Aan boord was een zekere Gerrit Laukens, soldaat, afkomstig uit “Straalen”. De in de lijsten van het VOC vermelde plaats van herkomst is niet steeds de geboorteplaats; het kan evengoed de laatste woon- of verblijfplaats zijn.
Straelen is een kleine stad in de Duitse deelstaat Noordrijn-Westfalen, gelegen in de Kreis Kleef, niet ver van Venlo, dus nabij de Nederlandse grens. Straelen ligt op slechts een tiental kilometer van Kamp Rheinberg, Neukirchen, Repelen en Vluyn, waar we onze naam in de 18de en 19de eeuw vaak terugvinden (zie “De Duitse link”). Mogelijk behoorde Gerrit tot deze tak naamgenoten.
Gerrit kwam op 8 oktober 1751 in Batavia aan. Hij trad uit dienst op 12 oktober, enkele dagen later dus. Als reden werd opgegeven: “opgestapt aan de Kaap, in dienst van kamer Zeeland”. Mogelijk is hij dus tijdens de tussenstop in Kaapstad gerekruteerd. Het lijkt er dus op dat hij in Batavia verder gewerkt heeft voor één van de zes regionale kamers, die samen de VOC uitmaakten.
Pieter Laukens uit Bazel
Elf jaar na Gerrit, op 1/3/1762 vertrok het schip Walcheren, met 372 opvarenden naar Batavia. Eén van de opvarende soldaten was Pieter Laukens, afkomstig uit Bazel.
Op de webpagina “Laukens in het land van Waas” kan men lezen dat de naam Laukens inderdaad in die streek van de provincie Oost-Vlaanderen voorkwam. De voornaam Petrus vinden we meermaals in de kerkregisters: Op 7/8/1733 werd in Basel Pierre Jean Laukens geboren, zoon van Laukens Petrus en Dewael Elisabeth. Is het deze Petrus? We weten het niet. In 1762, het jaar dat het schip vertrok, was hij 28 jaar; dus onmogelijk is het niet!
Petrus, de vader van Pierre Jean Laukens was op 20 september 1706 in Rupelmonde geboren, als zoon van Laukens Joannes en Van Goethem Agatha. Hun huwelijk op 15 januari 1696 in Rupelmonde is voorlopig de oudste vermelding van onze naam in het land van Waas.
Het verdere lot van Pieter Laukens is onduidelijk. Hij wordt uit dienst gemeld in 1795, met als reden “Vermist”. Hij was niet bij de monstering verschenen. Mogelijk was hij inderdaad verdwenen of gedeserteerd.