De roots van heel wat naamgenoten zijn dus terug te voeren tot de Herman Laukens, die in de 15de eeuw in Achel leefde. Vanuit Achel is de naam dan verder verspreid over Vlaanderen, Nederland, Duitsland en tal van andere landen. Zelfs in Australië vinden we nakomelingen terug! De verleiding is dus groot om te veronderstellen dat bijgevolg elke naamgenoot, zelfs als de link nog niet bewezen is, wel zal afstammen van die éne gemeenschappelijke voorvader.
Het antwoord op de vraag “Waar en wanneer ontstond de naam Laukens” lijkt met andere woorden voor de hand te liggen: de meeste naamgenoten hebben een link met Achel, en het lijkt dus maar een kwestie van onderzoek, tijd en wat geluk om ook al die andere linken bloot te leggen.
Toch is het antwoord op die vraag, op basis van recent gevonden gegevens, misschien enigszins teleurstellend, maar niettemin duidelijk.
Teleurstellend, omdat de idee dat er ergens één gemeenschappelijke stamvader zou zijn, waar alle naamgenoten van afstammen, in het licht van de in ons onderzoek gevonden gegevens, moet verlaten worden. Zelfs een relatief zeldzame naam als de onze is – soms bijna gelijktijdig – ontstaan op verschillende plaatsen!
Duidelijk, omdat de naam opduikt op tal van verschillende plaatsen, en in verschillende omstandigheden. Het kan haast niet dat al deze vermeldingen zouden terug te voeren zijn naar één gemeenschappelijke voorouder!
De oudste vermelding: Leuven!
Af en toe vinden we “nieuwe“ oude vermeldingen van de naam Laukens op verschillende plaatsen en in verschillende omstandigheden. Waar we tot voor kort dachten dat de oudste vermeldingen in ’s-Hertogenbosch te vinden waren, is dit nu niet meer het geval. De (voorlopig?) oudste vermelding die we nu kennen dateert uit 1404, en komt uit Leuven.
Onlangs vonden wij een uitgebreide studie van Peter Crombecq met het alfabetische register van de twaalfde- tot achttiende-eeuwse stadsbestuurders van Leuven. Het is een boeiend verslag geworden van hoe het bestuur van de stad Leuven in de middeleeuwen en het ancien régime georganiseerd was.
In het alfabetisch register vonden wij twee keer de naam Lauken(s) terug: Denijs, die gildedeken was van 1498 en 1499, en Ian, die gezworene van het vleeshuis was in de periode 1404-1429.
Een zeer vroege vermelding dus, daterend van net vóór of van tijdens de periode dat onze naam in Achel opdook, maar er is geen enkele reden om aan te nemen dat deze twee verwant zouden zijn aan de gekende familietakken. Boeiend is wél de vaststelling dat die naam moet ontstaan zijn als patroniem. De Lauken(s) Ian wordt ook genoemd Lauwekens of van Lanken, wat er mogelijk op wijst dat Ian een zoon was van een zekere Laurentius.
Het is niet de enige keer dat we vaststellen dat de naam Laukens haast gelijktijdig op verschillende plaatsen kan ontstaan zijn!
Vermelding in Antwerpen
In de regesten van de schepenregisters van Antwerpen, te bekijken op de website van het Felix Archief, vonden we enkele verwijzingen.
Regesten zijn eenregelige samenvattingen van oorkonden, zij vormen dus een soort catalogus van de onderliggende akten.
Wij vonden volgende verwijzingen:
1431: Willem Claus van Beerse verc Gheerde Laukens op huys te Beerse
1431: Jan Van Dorsele en Jan vanden Zande deb Jacob nat zone Claus Alleyns bij Berbele Laukens
1431: Sapiente van Wrs weduwe Jans vanden Werve verc Jacobe nat sone Claus Alleyn bij Barbele Laukens op goede te Berchem
1440: Gheerd van Eycke x Beatruys van Tichelt zijn wett weerdinne verc Andriese Alleyn nat zoon Jans Alleyns bij Lijsbeth Hudsebots en Jacope Alleyn nat zoon Claus Alleyns bij Barbele Laukens opte stad van Herlens; te Santvliet; hoeve geh tGoet ter Couderheyyen te Putte; Claus Alleyn x Lijsbet sConincx497: Willem Lemmens Janss x Anthonie Laukens verc Janne LuycxJanss vanden Kerchove x Margriete de muyden op lant geh den Dijstel te Brechte op Sinte Lenaertsacker
1497: Willem Lambrechtss kuermeester gel Denijse Melziers alias Laukens
Om de inhoud van deze akten te kennen zouden onderliggende oorkonden moeten opgezocht en bestudeerd worden.
Uit de regesten blijkt alvast
- dat er in 1431 sprake was van een zekere Gheerde Laukens
- dat in hetzelfde jaar 1431 een zekere Claus Alleyns een zoon Jacope had bij Barbele Laukens,
- dat er in 1497 sprake is van een Anthonie Laukens en van een Denijse Melzieers alias Laukens.
De eerste vermeldingen in de Onze-Lieve-Vrouwekerk (toen nog geen kathedraal) vinden we in het doopregister van 1565: op 16 november wordt Joannes Laukens gedoopt, zoon van Jan Laukens en van Mayken. Zoals zo vaak in die tijd wordt de familienaam van de moeder niet vermeld. Op 7 april 1579 wordt er Johanna Laukens gedoopt, dochter van Hans Laukens en van Janneken. Ook hier kennen we de familienaam van de moeder niet.
Nog later (18de eeuw) vinden we nog naamgenoten terug in de Scheldestad, maar niets wijst erop dat ze afstammelingen zijn van bovengenoemde uit de 15de en 16de eeuw. Er zijn eerder aanwijzingen dat ze van elders kwamen. In de 19de eeuw vinden we dan weer naamgenoten terug die met zekerheid behoren tot de tak Achel.
De aanwezigheid door de eeuwen heen van naamgenoten in de Scheldestad wordt verder besproken in het item “Antwerpen en het Land van Waas”.
’s-Hertogenbosch
Over de Meierijse Schoutsrekeningen over de periode 1437-1458 van de Laagschout van ’s-Hertogenbosch zullen we het nog hebben in het item Waar zie je de naam liefst niet verschijnen? Laukens in aanraking met het gerecht.
In deze Schoutsrekeningen vinden we een verwijzing naar een zekere Dieric Laukens, die verwond werd door ene Tyelman den Zacdrager.
De voornaam “Lauken” is vaak terug te vinden in de bovengenoemde Meierijse Schoutsrekeningen. We geven nog enkele, soms amusante, voorbeelden uit een lange reeks:
– “Aleyt vriendin van Lauken van Bladel beet Aleyt de dienstmaagd van Arnt van Bladel in haar vinger “
Er was een dispuut
– van een zekere Segher tegen Lauken den Scoenlepper,
– van ene Lauken Van Andel tegen Heinen van Merendonc, en
– van een Lauken den Sacdrager tegen Heynen van Potegem
Meermaals ter sprake komt een zekere “Lauken van Gogh die gequetst heeft Aerde den Snydere”. Die Lauken van Goch moet een echte vechtersbaas geweest zijn, want wij vinden nog twee verwijzingen naar vermoedelijk dezelfde persoon:
Dieric den Jonger verwondde Lauken van Gogh, en
Lauken van Gogh verwondde Henneken Steenwech
De voornaam “Lauken” lijkt dus vrij frequent voor te komen in de vijftiende eeuw.
Aangezien het hier gaat over de schoutsrekeningen van Den Bosch, Nederland, is het helemaal niet zeker en zelfs onwaarschijnlijk dat “onze” naam in Achel ontstaan is door afstamming van één van bovengenoemde personen, dit temeer omdat in Achel de naam ongeveer gelijktijdig opduikt!
De oudste concrete vermelding van een Laukens in ‘s-Hertogenbosch is te vinden in de “Bossche Encyclopedie”, een cultuurhistorische website waarin enorm veel informatie over Den Bosch te vinden is. Hier vinden we een vermelding die dateert van 12 februari 1468, dus van dezelfde periode van “onze” vermelding in 1470. Het betreft de overdracht van een erfcijnshuis in de Vughterstraat, een al zeer oude straat, die ook vandaag nog bestaat. Daarin wordt een zekere Gerard Laukens de vleeshouwer als debiteur vermeld.
Tilburg
Op 29 juni 1537 koopt een zekere Jannen Laureijssoon (zoon van wijlen Peter Laukens) “wettelijck en erffelijck” een stuk heiveld.
(Bron: Regionaal Archief Tilburg – Loon op Zand. R 56 f 13v d.d. 29-6-1537.)
“Henrick Henrick Claes Truijensoon heeft wettelijck ende erffelijck verkocht Jannen soon wilner Peter Laukens (Laureijssoon), een stuck heijvelts in zijner grote soo hij daer in gelegen is in die heerlijckheijt van Venloen metten eenre sijde neve den personscap van Loon metten andere sijde neve Claesse van Hersen ende bikersbosch dat oostensij eijnde Goijaert van Zasvelt, de andere eijnde aen den heer van Loon. Welck heijvelt voorschr. Henrick Claessoon gekocht hadden tegen Jan Henrick Joost Kipkenssoon met eene hoeve tot Tilborch liggende. Ende heeft Henrick Henrick dit voorschr. stuck heijvelt opgedragen ender overgegeven Jannen voorschr. Gelovende als een principael schuldenaer op hem ende op allen sijn goet Jannen voorschr. dit stuck heijvelts voorschr. te waeren als men erven schuldig is te waren. Dies sal daer jaerlijcks ende erffelijck uit gelden 2 penningen in sheeren cijns van Loon op sinte Mertensdach ende allen andere voor commer af te doen. Testes, Zeger Willemsse ende Hubert Janssoon. Anno 1537 den 29e dach in juni.
Jansoon wilner Peter Laureijssoon heeft dit stuck heijvelts opgedragen ende overgegeven Heer Jan van Balen metten brieven daeraf mentie makende. Testes ut supra. Bijgeschreven : opgewonnen met rechten anno 1540 ende wederom uitgegeven JanPeter Laukens anno 1541.”
Aangezien wilner (= wijlen) Peter Laukens aangeduid wordt als “Laureijssoon”, dus de zoon van Laureijs, kan het hier gaan om een nieuwe naamgever.
Bovenstaande transcriptie hebben we gevonden op de website van het regionaal Archief van Tilburg.
Deze website bevat ook heel wat info over aktes van de schepenbanken uit de omgeving van Tilburg :
Schepenbank in de Eninge van Oisterwijk
– In 1501 Gerit Anchem Laukens van Tilborgh, die zijn zwager Ghijbert Bouwes had beloofd 14 peters te betalen. Het betreft hier een familiedispuut. Ghijsbert Bouwes was de weduwnaar van Alet, de zus van Gerit. Anchem, de vader, moet dus in de 15de eeuw geleefd hebben.
– Op 29 mei 1507, waar Cornelis Henric Laukens optreedt als momber (voogd) betreffende een huis.
Schepenbank van Moergestel
– In een akte van 1504 is er sprake van een zekere Aert Laukens.
Schepenbank van Tilburg en Goirle
– Op 25 april 1531 een pachtovereenkomst van eens stuk land, gelegen in Tilborgh, palende aan “de erfenis van Jan Peter Laukens”. De naam Jan Peter Laukens komt nog terug in 1532, 1533, 1534, …, vaak – maar niet steeds – in de beschrijving van de ligging van een perceel, zoals de eerste vermelding in 1531.
– Op 27 januari 1532 is er sprake van een stuk land dat paalt aan “de erfenis van de kinderen van Willem Laukens”.
– Op 27 april 1538 is er sprake van een zekeren Jenneke, dochter van wijlen Willem Laukens.
– Later (1555) is er sprake van een stuk erf, genaamd “Laukens Weije”.
Mogelijk is Jan, zoon van Peter Laureijssoon, die vermeld wordt in de akte van 1537 in de schepenbank van Loon op Zand, de Jan Peter Laukens, die veelvuldig vermeld wordt in de aktes van de Schepenbank van Tilburg en Goirle.
De naam Laukens komt in die tijd en die streek dus veelvuldig voor:
- Gerit Anchem Laukens (1501)
- Aert Laukens (1504)
- Cornelis Henric Laukens (1507)
- De kinderen van Willem Laukens (1532):
- Jan, zoon van wijlen Peter Laukens (1537), zoon van Laureijs
- Jenneken, dochter van wijlen Willem Laukens (1538)
- Peter, zoon van Jan Peter Laukens (1549/1551)
- Wijlen Thonis Willem Laukens (1560)
Peter, zoon van Laureijs, is vóór 1537 overleden. Het lijkt logisch dat hij familie (broer ?) is van zijn tijdgenoten Gerit, zoon van Anchem, van Aert, van Cornelis Henric en van Willem. Is dit het geval, dan hebben we in één keer meerdere naamgevers gevonden!
Conclusie:
De naam Laukens duikt al zeer vroeg op in steden als Antwerpen en Leuven, vroeger zelfs dan de vermelding in Achel, “onze” stamvader. Het hoeft ook niet te verwonderen, aangezien het gebruik van familienamen in onze gewesten vroeger startte in de steden dan op het platteland.
Door de vroege vermeldingen op uiteenliggende plaatsen, wordt de veronderstelling, dat de naam Laukens slechts op één plaats zou ontstaan zijn, o.i. meer en meer onrealistisch.