De naam Laukens is door de eeuwen heen bijna permanent in Antwerpen aanwezig geweest. In een aantal gevallen waren de roots van deze naamgenoten terug te vinden in Achel: Petrus Johannes huwde op 10 januari 1785 in de Sint-Jacobskerk met Johanna Maria Ercken, Voor zover we weten is het echtpaar evenwel altijd in Achel blijven wonen, dit in tegenstelling tot de meeste van hun 10 kinderen, die hun geluk elders gingen beproeven. Vier ervan kwamen naar Antwerpen; kinderen en kleinkinderen werden er geboren. Vaak zochten verdere nakomelingen weer andere oorden op… Toch kunnen we stellen dat er in de 19de eeuw een bijna permanente aanwezigheid van naamgenoten in de metropool was: Zie hiervoor De Nederlandse tak: de nakomelingen van Gerardus Laukens en Helena Praets (18de eeuw – …).
In de twintigste eeuw kwam mijn vader – geboren in Achel – met zijn gezin definitief in Antwerpen wonen: Zie Theo Laukens (1902-1973) en Henriette Lehaen (1904-1988). Veel kinderen, klein- en achterkleinkinderen wonen er – of in de wijde omgeving ervan – nog steeds. Verder kwamen ook nakomelingen van de West-Vlaamse tak in de stad terecht: Zie De West-Vlaamse tak
Verder terug in de tijd, en wel vanaf de zestiende eeuw, vinden we bijna permanent naamgenoten in de Scheldestad. Omwille van de niet bewezen of mogelijk onbestaande link met “onze” roots overlopen we ze hieronder.
Vroege vermeldingen
Onze speurtocht begint al vroeg, in de zestiende eeuw, en wel in de Onze-Lieve-Vrouwekerk 1 van Antwerpen, gebouwd tussen 1352 en 1521. Plannen om ze nog groter maken werden opgeborgen na de grote brand van 1533 en de opkomst van het protestantisme in die periode.
Op 16 november 1565 werd Joannes Laukens gedoopt, zoon van Jan Laukens en van Mayken. Zoals vaak in die periode werd de familienaam van de moeder niet vermeld.
Op 7 april 1579 werd Johanna Laukens gedoopt, dochter van Hans Laukens en van Janneken. Ook hier kennen we de familienaam van de moeder niet. Getuigen waren Jan Pepermans en Maria Joosens
Beide naamgenoten zagen het levenslicht in een zeer woelige periode: in de tweede helft van 1566 raasde de beeldenstorm over de stad, waarbij onder meer het oorspronkelijke gotische interieur van de kathedraal vernield werd. Nauwelijks tien jaar later, tijdens de Spaanse furie die uitbrak op 4 november 1576 en drie dagen duurde. Muitende Spaanse troepen trokken plunderend en moordend door de stad. Ze staken o.m. het stadhuis in brand, en 600 woningen gingen in de vlammen op.
Op 17 augustus 1585 gaf het belegerde Antwerpen zich over aan Alexander Farnese, de veldheer van koning Filips II. De “Val van Antwerpen” betekende het einde van de Gouden Eeuw. De stad, met 100.000 inwoners kort tevoren nog de grootste stad van Nederland, liep leeg: het inwoneraantal daalde in enkele jaren tijd tot 40.000. Haven en handel vielen stil….
Voorlopig zijn er geen aanwijzingen dat de reeds vroeg vermelde naamgenoten een link hebben met de latere Laukensen in Antwerpen of met onze voorouders in Achel.
Een grafsteen in de Sint-Andrieskerk in Antwerpen
In wat vroeger “de parochie van de miserie” werd genoemd staat sinds het begin van de 16de eeuw de Sint-Andrieskerk. Oorspronkelijk een kerk gelinkt aan een klooster dat door Augustijnen van de Saksische Congregatie uit Enkhuizen werd opgericht, werd het enkele jaren later een parochiekerk omdat het klooster wegens Lutherse sympathieën werd gesloten. Tijdens de beeldenstorm in de woelige zestiende eeuw werden in deze kerk vernielingen aangericht. In dezelfde periode moest een deel van de kerk worden afgestaan aan de gereformeerden, maar na de val van Antwerpen en het herstel van de Katholieke eredienst werd de kerk – in verschillende fasen – verder afgewerkt.
Het ontstaan van de kerk wordt beschreven in een werk van pastoor Visschers, dat toepasselijk de naam draagt “Geschiedenis van Sint Andrieskerk te Antwerpen – sedert hare opkomst tot den huidigen dag”. Pieter-Jozef Visschers was pastoor in de kerk van juni 1843 tot aan zijn dood op 11 juni 1861. Hij was zeer geliefd in zijn parochie, en een plein aan de kerk draagt zijn naam. Hij maakte naam als auteur van verschillende boeken, onder meer het bovengenoemde over de St-Andrieskerk.
Foto: Herman Laukens
Van belang voor ons verhaal is dat Pastoor Visschers heel wat grafschriften heeft genoteerd. Hij heeft er zelfs een apart werk (“Verzameling van Grafschriften in Sint-Andries”) aan gewijd. Eén van die grafschriften vermeldt een familie Laukens, en dateert uit het begin van de achttiende eeuw.
Oude grafschriften van naamgenoten zijn zeldzaam: we kennen één grafkruis dat nu nog te zien is aan de kerk van Achel, afkomstig van het graf van Jan Laukens, schepen van de schepenbank van Grevenbroek. Hij overleed in 1678. De mogelijkheid dat nog een grafsteen van een Laukens in de St-Andrieskerk in Antwerpen zou terug te vinden zijn diende uiteraard onderzocht, temeer aangezien de plaatsbeschrijving (“in het cruyswerck”) erg nauwkeurig is! Een bezoek ter plaatse leverde evenwel niets op: Bij één van de keren dat de vloer van de kerk werd opgebroken en opnieuw gelegd moet de steen verdwenen zijn. En gemiste kans dus!
Het is zo goed als zeker dat pastoor Visschers het grafschrift niet zélf heeft genoteerd, want één jaar voor zijn benoeming in 1843 werd de vloer nog eens heraangelegd. Zelf schrijft hij dat hij deelwijze voortgegaan is op wat anderen tevoren genoteerd hadden. Bovenstaande tekst is duidelijk geen letterlijke transcriptie van het grafschrift, maar een beschrijving van de grafsteen en de plaats waar die zou gelegen hebben. vermelding onder het jaartal 1724, “T.II. bl 484” is daarbij mogelijk een verwijzing naar het basisdocument waar hij de gegevens vandaan haalde.
Inderdaad vonden we in het on line archief, ergens verdoken tussen de “gewone” begrafenisregisters, een reeks beschrijvingen van graven binnen de Sint Andrieskerk, met een tekst die sterk gelijkt op die in het boek van Pastoor Visschers. Er zijn dus wel degelijk oudere beschrijvingen, mogelijk werden die gemaakt vooraleer men om één of andere reden aan de vloer van de kerk moest werken.
Niet alleen Hendrick Laukens en zijn vrouw, maar ook hun dochter Antonia Isabella werd in hetzelfde graf begraven. Antonia werd nauwelijks 10 jaar.
Wie was nu die Henricus Laukens? In de parochieregisters van St-Andries vonden we het huwelijk van Henricus Laukens en Elisabeth Peeters op 8 juli 1698 (zie verder). Zij kregen vier kinderen:
Een zoon, Jacobus Laukens, huwde tweemaal, een eerste keer op 26 oktober 1734 met Catharina Van Son, een tweede op 30 november 1742 met Anna Maria Landeijn. Uit beide huwelijken samen werden zes kinderen geboren.
E.e.a. resulteerde in volgend parenteel.
Is er nu een link met onze familie? Veel weten we nog niet, maar we hebben géén geboorte van Henricus Laukens (de vader) kunnen terugvinden in Antwerpen. Bij zijn ondertrouw (zie verder) staat vermeld dat hij afkomstig is van de Sint-Jorisparochie, wat niet noodzakelijk betekent dat hij daar gedoopt werd. Blijkbaar is hij elders geboren, en pas nadien (bij zijn huwelijk?) in de St-Andriesparochie terechtgekomen.
In onze data base hebben we drie personen met de naam Henricus Laukens, die geboren zijn in Achel of Hamont, en waarvan we nadien het spoor bijster zijn. Eén daarvan, de zoon van Theodoor Laukens en Catharina Janssen, werd geboren op 28 september 1675, en komt daardoor qua leeftijd het meest in aanmerking (huwelijk in 1698). Al bij al zeer zwakke aanwijzingen, en daarom denken we dat de geboorteplaats van Henricus elders moet gezocht worden. We vermoeden eerder een link met de naamgenoten in het land van Waas, die we in volgend punt zullen bespreken.
Laukens in het land van Waas
Via de website van Familiekunde Vlaanderen afdeling Land van Waas konden we vaststellen dat ook daar de naam Laukens in het verleden voorkwam. In Rupelmonde en Bazel vinden we nogal wat naamgenoten, en dit vanaf het einde van de zeventiende tot in de negentiende eeuw.
Via de on line beschikbare gegevens van het Rijksarchief konden we de families in het land van Waas min of meer reconstrueren . We vonden gegevens in Rupelmonde, Bazel, Sint-Niklaas, Nieuwkerken, Kieldrecht,… het wordt dus een complexe (en nogal saaie) opsomming
Rupelmonde
De oudst gekende naamgenoot (dus de “stamvader” in de streek) is Laukens Joannes, die op 4 februari 1696 huwt met Van Gothem (Goethem/Gouthem) Agatha, geboren Rupelmonde op 4 oktober 1676, gedoopt de volgende dag, overlijdensdatum niet gekend).
Van Joannes vinden we geen geboortedatum; het is bijgevolg waarschijnlijk dat hij door zijn huwelijk in Rupelmonde is terechtgekomen.
Het gezin krijgt 13 kinderen, waarvan er 6 jong sterven 2. Ze worden allen geboren in Rupelmonde.
Mogelijk is Joannes, na het overlijden van Agatha Van Gotem, hertrouwd, want we vinden een tweede huwelijk, waarvan de datum evenwel niet gekend is:
Laukens Joannes ( ? – 14/4/1742) x Van Kerckhove Antonia (? – 31/7/1740)
Van dit huwelijk kennen we 2 kinderen. Van enkele kinderen uit het grote gezin van Joannes vinden we mogelijk huwelijken terug.
Op 5 januari 1754 huwt Laukens Joanna Maria in Doel met Joannes Franciscus Feyen. Mogelijk gaat het hier om de dochter van Joannes (geboren in 1718), maar er zijn twijfels, want de naam kan evengoed als Lankens gelezen worden. In de huwelijksakte vinden we geen verdere concrete aanwijzingen. We hebben dit huwelijk niet verder opgenomen omdat de info té onzeker is.
Michael (13/1//1713 – < 5/5/1757) een zoon uit het eerste huwelijk, huwt in Rupelmonde op 14 juli 1736: De bruid is Van Ruyssevelt / Rijssevelt Maria (Rupelmonde 19/9/1700 – 5/5/1757). Het gezin telt twee dochters.
Dit is voor Marie Rijssevelt, dochter van Angelo (Engelbert) Rijssevelt en Maria Staes, het tweede huwelijk.
Petrus, een andere zoon uit het gezin Laukens-Van Gotem huwt mogelijk driemaal.
Op 12 december 1728 huwt een zekere Petrus Laukens in Bazel met Judoca Meijers. Waarschijnlijk is dit het eerste huwelijk van Petrus Laukens (1706 – 1772), zoon van Joannes, maar er zijn hiervoor geen harde bewijzen of aanwijzingen gevonden. Wel is hij de enige gekende Petrus die in aanmerking komt. We gaan we er van uit dat dit inderdaad zijn eerste huwelijk was.
Op 5 november 1731 huwt hij, eveneens in Bazel, met Elisabeth De Wael, en op 1 oktober 1749 in Sint-Niklaas met Maria Catharina Windeij.
Sint-Niklaas
In Sint-Niklaas huwt op 3 mei 1757 Elisabeth Laukens (“ex Basel”) met Jacobus Colpaert. Zeer waarschijnlijk gaat het dus om de Elisabeth uit het huwelijk van Petrus Laukens met Elisabeth De Wael.
Terug Rupelmonde
Judocus Laukens (zoon van Petrus Laukens en Maria Catharina Windeij) huwt op 21 oktober 1776 in Bazel met Bursens Anna Theresia. De vijf kinderen uit dit huwelijk worden evenwel in Rupelmonde gedoopt. Waarschijnlijk woont de familie in Rupelmonde, de stad dus van zijn grootvader, onze oudst gekende naamgenoot in het Waasland.
Anna Maria Laukens huwt op 17 januari 1777 met De Pree Joannes Baptiste. Mogelijk gaat het hier om een zus van Judocus en dochter van Petrus Laukens en Maria Catharina Windeij. Zij is op datum van het huwelijk net geen 19 (gedoopt op 9 maart 1758). Onmogelijk is het niet, maar er zijn hoe dan ook toch twijfels. De informatie komt uit de indexen van de huwelijken, verdere gegevens ontbreken alsnog.
Nieuwkerken
Laukens Anna Francisca met De Cock Josephus op 13 juli 1762
Kieldrecht
Op 29 juli 1770 huwt Joannes Baptist De Decker met Joanna Maria Lauckens. Uit dit huwelijk wordt een zoon Joannis Franciscus de Decker geboren. Hij huwt op 1 november 1799 in Schoondijke met Cornelia Susanna Cremers uit Ijzendijke
Ons onderzoek resulteerde in volgend parenteel
Waren Joannes in Rupelmonde en Henricus in Antwerpen broers?
In bovenstaande tekst hebben we de naamgenoten beschreven afstammelingen van Henricus Laukens in Antwerpen en van Johannes Laukens in Rupelmonde. Van geen van beiden weten we via rechtstreekse bronnen waar ze vandaan komen. Het lijkt er sterk op dat zowel Joannes die op 5 februari 1696 in Rupelmonde met Agatha Van Goethem huwde als Henricus die op 8 juli 1698 in de Antwerpse Sint Andrieskerk trouwde met Elisabeth Peeters, van elders afkomstig waren.
Joannes Laukens werd In Rupelmonde begraven op 14 april l 1742. Uit de begrafenisakte weten we dat zijn vader eveneens Joannes heette, maar waar deze vandaan kwam is voorlopig een mysterie. Joannes werd 77, dus moet hij rond 1665 geboren zijn.
In de “catalogus desponsorum” (ondertrouw) van de Sint Andrieskerk staat dan weer dat Henricus afkomstig is van “S. Georg”, mogelijk dus de Sint Jorisparochie in Antwerpen, maar ook daar vinden we geen aanwijzingen. In Antwerpen komt de naam Laukens sporadisch voor sinds 1565 (doop in de Kathedraal), 1572 (huwelijk – van een Jan Laukens – in St-Andries) , 1588 e.v. (Sint-Jacob),… maar voorlopig is er geen enkele aansluiting te vinden in de tweede helft van de 17de eeuw.
Een aantal aanwijzingen
Wanneer we vermoeden dat Joannes en Henricus broers zijn, is dat bijgevolg niet op basis van concrete bewijzen, maar steunt dat eerder op een aantal aanwijzingen:
1. De voornaamste aanwijzing is dat bij de doop van Theodorus Laukens op 20 november 1699 in Rupelmonde als getuige wordt genoemd: “.. elisabetha peters uxor hendrici laukens”.
De kans is klein dat in dezelfde periode (nog) een Elisabeth Peeters met (nog) een Hendricus Laukens getrouwd is. Per slot van rekening is de afstand Rupelmonde-Antwerpen hemelsbreed minder dan 20 km.
2. Bij doop van Henricus Laukens in Antwerpen St-Andries op 13 december 1701 is één van de getuigen Maria Staes. Het lijkt er op dat Maria Staes zowel Joannes in Rupelmonde als Hendricus in Antwerpen kende. Maria Staes is op 21 september 1701 in Rupelmonde de moeder bij de doop van Maria Rijssevelt. Maria Ruyssevelt (schrijfwijze in beide aktes verschillend) trouwt later (17 juli 1736) overigens met Michael Laukens, zoon van Joannes. Bij haar overlijden op 5 mei 1757 wordt dit bevestigd: “sepulta est Maria Van Ruysseveldt vidua Michaelis Laukens”.
3. Doop in Rupelmonde van Joannes Laukens op 2 maart 1702: getuige “Henricus Laukens”
4. Doop in Rupelmonde van Petrus Laukens op 20 september 1706 : getuige Catharina van Royen uxor Egidij Brijs.
Op 30 juni 1698 wordt er een zoon gedoopt van Egidius Brijs en Catharina van Royen, beiden dus vermeld bij de geboorte in 1706. Mogelijk is deze Egidius Brijs getuige bij het huwelijk van Henricus Laukens op 8 juli 1698 in de Sint-Andrieskerk van Antwerpen, alhoewel de tekst gecorrigeerd of besmeurd is… de tweede letter van de naam van de getuige kan een r zijn, zie ook elders de schrijfwijze van deze letter.
5. Doop in de Sint-Andrieskerk in Antwerpen 9 november 1736: Joannes Henricus is de eerste zoon van Jacobus Laukens; hij wordt geboren op 9 november 1736. De naam is opvallend: vaak wordt de eerste zoon vernoemd naar de grootvader langs vaderzijde, in dit geval zou dit Henricus zijn. Maar Henricus is in 1724 overleden. Het is dus best mogelijk dat Jacobus de broer van zijn vader, Joannes, kiest als dooppeter. Joannes is op dat ogenblik ongeveer 71 jaar oud, en woont in Rupelmonde, vandaar mogelijk Godefridus Laudaens als vervanger (loco) bij de doopplechtigheid. Elisabeth Peeters, moeder van Jacobus is meter (alhoewel dit volgens de ongeschreven regels de moeder langs moederskant zou moeten zijn.…). Jacobus had ook een broer Joannes maar deze kan het niet zijn want hij is zeer jong overleden.
6. Joannes huwt in februari 1696, Henricus in Antwerpen op 8 juli 1698: bij de ondertrouw van Joannes is ene Henricus Laukens getuige, wat doet veronderstellen dat beiden broers (of neven?) zijn. Beiden kunnen dus ongeveer dezelfde leeftijd hebben. Agatha Van Goethem – echtgenote van Joannes – is echter gedoopt op 5 oktober 1676, en dus 19 jaar als ze huwt. Joannes is veel ouder want hij overlijdt in Rupelmonde op 14 april 1742 op 77 jarige leeftijd. Hij is dus circa 1665 geboren, en dus ongeveer 31 als hij huwt. Bij zijn overlijden wordt zijn vader Joannes genoemd (die we dus voorlopig niet kennen). Bij zijn overlijden is Joannes weduwnaar van Antonette/Antonia van Kerckhove, zijn tweede echtgenote.
Waar komen deze naamgenoten vandaan?
Door het feit dat alle gevonden naamgenoten in Rupelmonde terug te brengen zijn tot één stamvader, die mogelijk verwant is aan een andere tak in Antwerpen (waar eigenlijk ook maar één stamvader gekend is), lijkt het er wel degelijk op dat de oudst gekende Laukens in Rupelmonde (Jan Laukens, huwt er in 1696) van elders afkomstig is. Hij krijgt dezelfde voornaam als zijn vader – Jan Laukens – dus mogelijk is hij de oudste zoon. Als we, de bovenstaande redenering volgen, en aannemen dat de Henricus in Antwerpen zijn jongere broer is, moeten we dus op zoek gaan naar een gezin van een zekere Jan Laukens, geboren in de eerste helft van de 17de eeuw, en die minimum twee zonen heeft: Jan, geboren circa 1665, Henricus enkele jaren later (ze zijn in 1696 resp 1698 gehuwd). Het zou kunnen dat Henricus de naam van zijn grootvader langs moederskant gekregen heeft.
Vader Jan Laukens zou b.v. op 25 jarige leeftijd gehuwd kunnen zijn. Als hij al snel zijn eerste zoon had, b.v. na 1 jaar, dan moet hij ergens rond 1640 geboren zijn, laat ons zeggen tussen 1630 en maximaal 1645. Alhoewel we zoals gezegd in Antwerpen al naamgenoten vinden in de 16de eeuw, en het dus logisch zou zijn dat beide broers daarvan afstammen, is er voorlopig geen aanwijzing, laat staan een bewijs, om dit te bevestigen.
Het is dus nog mogelijk dat beiden (of hun voorouders) van elders afkomstig zijn, en dan denken we uiteraard toch weer aan onze eigen roots: Achel of Hamont….