In Nederland vinden we een vijftigtal naamgenoten (zie “Hoeveel personen zijn er met de naam Laukens?”), maar de link met Achel is niet steeds aan te tonen (en mogelijk vaak onbestaande). Elders beschreven we reeds hoe drie broers-naamgenoten uit Achel zich in Dordrecht vestigden (De Nederlandse tak: drie broers trekken naar Dordrecht (zeventiende eeuw)). Voor zover we weten zijn er van hen geen nakomelingen meer met de naam Laukens.
We schreven reeds dat de leden van de West-Vlaamse tak (De West-Vlaamse tak) hun naam te danken hebben aan één voorouder . Ook in Nederland vinden we iets dergelijks terug:
De meeste vandaag gekende links met Nederlandse naamgenoten zijn afstammelingen van één echtpaar: Gerardus Laukens (Achel 1718 – Achel 1766) en Helena Praets ( Maarheeze 26/2/1724 – Achel 9/1/1788). Zij huwden in Achel op 29 juli 1747.
Gerardus is de zoon van Laurentius Laukens en Maria Margaretha Laukens. De doopakte vermeldt Laukens als familienaam, op zijn trouwakte wordt daarentegen Lauckens geschreven. Over de geboortedatum van Helena Praets bestaat twijfel; waarschijnlijk is zij gedoopt in Maarheeze, maar de datum is niet absoluut zeker: In Maarheeze zijn op één jaar twee kinderen Helena Praets geboren, één op 26/2/1724 en één op 6/10/1725. Zij zijn nichtjes van elkaar. Alhoewel dat ingaat tegen wat de andere genealogen schrijven (of van elkaar afschrijven) zijn er meer redenen om aan te nemen dat de Helena Praets van 26/2/1724 met Gerardus Laukens gehuwd is.
Het echtpaar had zes kinderen. Eén dochter – Anna Catherina – huwde op 7/9/1791 in Achel met Joannes Adrianus Theunissen; het gezin met drie kinderen bleef in Achel wonen. Van drie zonen uit het gezin Laukens-Praets hebben we nakomelingen in Nederland en elders teruggevonden; zij zetten de naam Laukens verder: Godefridus, Adrianus, en Petrus Joannes. Enkel van Petrus Joannes kennen we nakomelingen/naamgenoten.
1.- Godefridus Lauckens (Achel 6/12/1748 – Achel 15/3/1803)
Bij zijn doop wordt de familienaam van Godefridus als Lauckens gespeld, zijn kinderen dragen allen de naam Laukens. Godefridus Lauckens (Achel 6/12/1748 – Achel 15/3/1803), en Anna Cuppens (Hamont 21/11/1758 – Hamont 11/8/1792) kregen vier kinderen, allen geboren in Achel, waarvan er twee zeer jong overleden. Eén dochter – Joanna – huwde in Bree en bleef er wonen.
Het was de zoon Joannes (Achel 9/11/1789 – Boxmeer 18/1/1866) die in Nederland een gezin stichtte. Jan huwde op 22 april 1814 in Puttershoek met Margaretha Catharina Vermeer, gedoopt in Rhenen (provincie Utrecht) op 18 september 1785.
Het gezin woonde aanvankelijk in Puttershoek aan de oude Maas, niet ver van Rotterdam. De acht kinderen (2 zonen, 6 dochters} werden er geboren. Later kwam de familie in Boxmeer (Noord-Brabant) terecht. Er zijn voor zover wij weten geen nakomelingen die de naam hebben verdergezet.
2.- Adrianus Laukens (Achel 20/6/1759 – Wageningen 30/8/1819)
Adrianus Laukens (Achel 20/6/1759 – Wageningen 30/8/1819) huwde voor de Nederduits gereformeerde kerk op 7 juli 1793 in Rheden (provincie Gelderland) met Margaretha Brouwer, in Rheden gedoopt op 17 juni 1770. Bij zijn overlijden woonde hij in de Kapelstraat in Wageningen. Zijn beroep was toen arbeider. Het gezin Laukens-Brouwer kreeg negen kinderen, waarvan we echter geen verdere nakomelingen terugvonden. Eén van de zonen, Joachim (Lathum 23/3/1796 – Maastricht 17/4/1830) werd onderwijzer en later hoofdonderwijzer in Sittard en Maastricht. Hij woonde er in de Lantaarnstraat. Hij stierf – ongehuwd – nauwelijks 34 jaar oud. (Zie hiervoor Joachim Laukens: een onderwijzer in de 19de eeuw (1814))
3.- Petrus Johannes Laukens (Achel 15/9/1755 – Achel 5/3/1826)
Petrus Johannes Laukens (Achel 15/9/1755 – Achel 5/3/1826) huwde op 10 januari 1785 in Antwerpen met Johanna Maria Ercken (Achel 29/8/1758 – Achel 25/1/1820). Waarom zij in Antwerpen huwden is niet duidelijk, want ook de bruid was in Achel geboren. Mogelijk had het te maken met zijn activiteiten als handelaar.
Huwelijk van Petrus Johannes Laukens en Johanna Maria Ercken in de Sint-Jacobskerk in Antwerpen. Niet alleen het echtpaar, maar ook de getuigen (broers van de gehuwden) wonen in Achel.
Het gezin woonde hoe dan ook in Achel, want in de volkstelling van het jaar IV (1796) vinden we het terug op “het Eijnd” aan de noordzijde van het dorp.
Hij en zijn echtgenote werden op de lijsten vermeld, en de familie telde vijf kinderen onder twaalf, alhoewel er in 1796 al een achtste kind (Anna Mechtildis) geboren werd. Mogelijk vond de telling nog vóór die geboorte plaats. Bovendien zijn twee kinderen waarschijnlijk kort na hun geboorte overleden (Abel, waarvan we geen overlijden terugvonden, en Joanna, die op 24 mei 1791 – amper zes dagen oud – overleed).
Het beroep van Petrus Johannes wordt omschreven als ‘mercier”, zijnde garen-en-band-verkoper.
Beiden zouden in Achel overlijden. Van de tien kinderen bereikten er acht de volwassen leeftijd, minstens vijf kinderen kwamen in Nederland terecht; nakomelingen zijn in tal van andere landen – o.m. in … België – te vinden:
- Gerardus, zie verder (4)
- Helena (Achel 29/1/1787 – Achel 25/10)/1817) is terug te vinden in de bevolkingsregisters van Eindhoven. Ze werkt als meid bij het gezin van Arnoldus van Stratum, winkelier. Een kleindochter van deze Arnoldus huwde met Gerardus, de broer van Helena. Helena stierf in Achel, ongehuwd, op dertigjarige leeftijd.
- Adrianus (Achel 19/9/1788 – Goidschalxoord 15/2/1829) blijft volgens zijn overlijdensakte ook ongehuwd. Hij is bij zijn overlijden kramer. Aangifte gebeurt onder meer door zijn broer Gerardus, winkelier in Goidschalxoord (buurgemeente van Oud-Beijerland).
- Abel en Joanna overlijden op zeer jonge leeftijd.
- Joanna Maria (Achel 13/4/1792 – Achel 17/1/1861) huwt op 16 januari 1815 in Achel met Gerard Cortsjens. Het gezin telt negen kinderen. Joanna Maria blijft heel haar leven in Achel wonen.
- Daniel, zie verder (5)
- Anna Mechtildis, zie verder (6)
- Joannes, zie verder (7)
- Arnoldus, zie verder (8)
4.- Gerardus Laukens (Achel 19/10/1785 – Oud-Beijerland 10/2/1842)
Het waren woelige tijden waarin Gerardus Laukens opgroeide. Zoals zovelen werd hij in 1807 ingelijfd in het leger van Napoleon, en wel in het 17de regiment “Infanterie de ligne”, in de volksmond “kanonnenvlees”. Dat hij op 22 september 1809 deserteerde toen hij gedetacheerd was in Antwerpen hoeft dus niet te verwonderen. Hij werd op 6 oktober bij verstek veroordeeld tot negen jaar “travail public” en een boete van 1500 frank.
Zijn militiedossier bevat interessante details. Zo weten we dat hij met zijn 1,84 m best groot voor die tijd was, en dat hij grijze ogen had. Volgens het dossier was hij handelaar.
In hoeverre Gerardus tot 1815, toen er een einde kwam aan het rijk van Napoleon, zijn straf heeft kunnen ontlopen weten we niet.
Gerardus Laukens huwde op 13 juni 1816 in Eindhoven met Maria Anna de Groot, die er op 14 januari 1778 geboren was. Maria De Groot was kleindochter van Arnoldus van Stratum, winkelier. Van Gerardus en Maria Anne kennen we één zoon, Johannes (Eindhoven 26/92/1819 – Eindhoven 17/11/1863).
Johannes huwde in Woensel met Aldegonda Mutzers/Mutsaers. Het gezin telde 5 kinderen, waarvan er vier de volwassen leeftijd bereikten. Een zoon, Augustinus Paulus Maria Laukens (Eindhoven 15/1/1857 – Enkhuizen 30/12/1923), huwde op 4 februari 1886 in Enkhuizen met Catharina Tuin. Hiervan zijn nakomelingen bekend in Noord-Holland (Enkhuizen, Grootebroek, Lutjebroek). Twee kleinzonen emigreerden in 1954 naar Australiē (zie 9).
De verwantschap tussen deze tak van de familie en “onze” tak (de familie Laukens-Lehaen) werd via DNA-analyse aangetoond (zie Genealogie en DNA).
5.- Daniel Laukens (Achel 12/6/1794 – Brussel 19/11/1861)
Van Daniel Laukens kennen we een zeer uitgebreid nageslacht. Daniel – timmerman – huwde op 8 november 1821 in Helmond met Johanna Maria Scheepers (Helmond 9/3/1798 – Brussel 27/11/1868). Het gezin telde acht kinderen, waarvan er twee zeer jong stierven.
De oudste dochter, Johanna Maria (Helmond 28/4/1822), huwde op 6 juli 1854 in Antwerpen met Godefridus Van Noorwegen, ook in Helmond (2/6/1823) geboren. De bruidegom, kleermaker, woonde in Brussel, zodat het huwelijk zowel in Antwerpen als in Brussel werd aangekondigd. Het echtpaar ging in Brussel wonen en kreeg één zoon (François J.M. – Brussel 30/3/1861).
Daniel Laukens en Johanna Maria Scheepers overleden beiden in Brussel, zij woonden mogelijk bij of in de buurt van hun oudste dochter.
Merkwaardig is hoe twee zussen van Johanna Maria – zij het enkele jaren later – haar voorbeeld volgden: Beiden waren dienstmeid, huwden in Antwerpen en trokken later naar Brussel.
Allegonda (Helmond 28/4/1829 – Schaarbeek 3/1/1881) huwde op 5 februari 1863 in Antwerpen met Josephus Nys, afkomstig van Itegem en, net als zijn schoonvader, schrijnwerker.
Anna Maria (Helmond 5/8/1831, Schaarbeek 2/8/1900), huwde tweemaal: Op 2 september 1857 met Joannes De Jong, metser, en op 22 juli 1876 met Christianus Melis, behangersgast. In 1857 was ze dienstmeid: ze woonde op het adres Kipdorp 1649 1. Tevoren (tot in 1854) had zij ook nog in Rotterdam gewoond. In 1876 was Anna Maria herbergierster. Getuige bij haar tweede huwelijk was Johannes Henricus Hurts, aangetrouwde kozijn (zie 6).
Anna Coletha (Helmond 14/2/1834 – Brussel 16/2/1896) verhuisde op 1 juni 1855 van Brussel naar Antwerpen en werd er werkvrouw in de Sint-Jacobsstraat, op 19 mei 1858 huwde ze in Helmond met Leendert Buner uit Haarlem. Lang heeft ze blijkbaar niet in Antwerpen verbleven; ze moet na haar huwelijk in Haarlem gaan wonen zijn, want daar werden tussen 1859 en 1870 zes kinderen geboren.
Het gezin is ergens in de jaren 70 naar Brussel verhuisd, want drie kinderen huwden er in 1878, 1890 en 1898. Anna Coletha overleed er op 16 februari 1895.
Hendrica (Helmond 17/6/1836 – Stratum 14/9/1896) huwde op 30 juni 1859 in Mierlo met Hendrik Van Woensel. Het gezin telde vijf kinderen die allen in Mierlo en Stratum (Eindhoven) werden geboren.
6.- Anna-Mechtildis (Achel 15/6/1796 –‘s Hertogenbosch 27/2/1867)
Anna-Mechtildis was het achtste van de tien kinderen in het gezin van Gerardus Laukens en Helena Praets. Via haar is er een verband met de stamboom van mijn echtgenote: de meest recente gemeenschappelijke voorouders, Laurens Laukens en Margaretha Michiels, leefden in de eerste helft van de 17de eeuw. Reden genoeg dus om verder in te gaan op het leven van Anna-Mechtildis en haar dochter Dorothé.
Anna-Mechtildis beviel in het huis van haar vader op 21 augustus 1817 van een dochter, Dorothé. De moeder was ongehuwd , en het kind kreeg bijgevolg de naam Laukens. Als getuigen traden op Michel Rubens, 26 jaar, en Pierre Govers, 41 jaar, beiden werkman.
Volgens een attest uit 1836 ging Dorothé Laukens (Achel 21/8/1817 – Antwerpen 4/3/1889) in 1830 met haar moeder in ’s-Hertogenbosch wonen. Anna-Mechtildis Laukens beviel er op 7 augustus 1832 van een tweede dochter: Maria Gertruda. Het kind overleed een maand later, op 21 september. Anna-Mechtildis was dus wel degelijk al verhuisd in 1832, wat haar vertrek, mét haar dochter, uit Achel in 1830 bevestigt.
Toch vinden we Dorothé terug in Achel: Volgens de bevolkingsregisters woonde zij in bij het gezin Van Willem Govers 2 en Helena Manders, afkomstig van Budel en Gemert, maar sedert 1801 in Achel wonend. Probleem is evenwel dat dat vroege bevolkingsregister moeilijk in de tijd te plaatsen is: Het dateert volgens de vermelding van vóór 1846… Als het attest klopt moet deze inschrijving van vóór 1830 dateren en is Dorothé mogelijk door haar ongehuwde moeder een tijd uitbesteed bij het echtpaar Govers-Manders. We kunnen er dus van uit gaan dat Dorothé tot de leeftijd van 12 of 13 jaar in Achel woonde. Helena Manders overleed op 7 maart 1830…. Misschien heeft dit overlijden Anna-Mechtildis doen besluiten om verder zelf voor haar kind te zorgen en naar ’s-Hertogenbosch te trekken. Willem Govers hertrouwde op 22 december 1830 met Helena Dilissen.
Anna-Mechtildis Laukens trad op 20 januari 1838 in het huwelijk met Joannes Krijnen, weduwnaar van Catharina Vaderloos (overleden op 16 februari 1832). Haar dochter Dorothé huwde op 24 mei 1845 in s’-Hertogenbosch met Henricus Johannes Hurts, schoenmakersknecht. Bij dit huwelijk erkende de echtgenoot Anna Wilhelmina Henrica Laukens (op 14 juni 1843 geboren). Het gezin telde uiteindelijk acht kinderen. Een dochter, Johanna Eleonora Hurts (’s-Hertogenbosch 5/4/1846 – Antwerpen 5/5/1931), huwde op 18 juli 1874 in Antwerpen met Nicolaus Laurentius Winkeler, ook in Den Bosch geboren, maar de stam Winkeler was uit Friesland (Leeuwarden) afkomstig.
Links het attest waaruit blijkt dat Dorothé Laukens in 1830 met haar moeder naar ’s-Hertogenbosch verhuisd is. Rechts een foto van haar, getrokken in de vroeger jaren zeventig in Antwerpen. Deze “carte-de-visite” werd in Berchem genomen door Petrus Peeters, een fotograaf die op de Grote Steenweg in Berchem woonde, letterlijk om de hoek van het toenmalige adres van het gezin Hurts-Laukens. Het is één van de oudst gekende foto’s van een Laukens.
Het gezin Hurts-Laukens verhuisde volgens een verslag van de vreemdelingenpolitie op 20 april 1867 naar Antwerpen. Het gezin woonde er op verscheiden adressen 3, onder meer op de Vrijdagmarkt, later in de Bakkerstraat in Berchem (in de periode dat de foto van Dorothé – één van de oudst gekende foto’s van een Laukens – werd genomen). Twee dochters, Maria Wilhelmina en Johanna Eleonora, hadden reeds – vanaf half 1863 – in Antwerpen verbleven als inwonende meid.
Zoals vermeld huwde Johanna Eleonora in 1874 met Nicolaus Laurentius Winkeler, op dat ogenblik behangersgast. Hij werd later toneelspeler, journalist van het Handelsblad en schrijver. Hier ligt de link tussen mijn stamboom en die van mijn echtgenote: zij is een achterkleindochter van Nicolaus Lauren-tius Winkeler en Johanna Eleonora Hurts.
7.- Joannes Laukens (Achel 22/8/1798 – Antwerpen 3/9/1835)
Op 2 oktober 1833 huwde in Antwerpen Joannes Laukens, timmerman, met Lucia De Winter, dienstmeid. Zij was op 13 december 1802 in Kessel geboren. Beiden waren in Antwerpen gedomicilieerd. Op 24 februari 1834 werd een zoon geboren die – naar zijn grootvader – Pierre Jean werd genoemd. Merkwaardig: in de akte wordt Pierre Jean foutief “fille légitime” genoemd… Aangifte gebeurde o.m. door Arnoldus, jongere broer van de vader.
Het gezin verhuisde op 6 juli 1835 naar het huis nummer 595 in wijk 1 in de Appelstraat 5. (Zoals reeds vermeld droegen huizen destijds geen nummer per straat maar per wijk). Kort nadien, op 3 september 1835, overleed Joannes. Hij was volgens de bevolkingsregisters (en de huwelijksakte) timmerman, zoals zijn broer.
Vanaf 1838 verscheen in Antwerpen een Commerciële adresgids: de “Guide Commercial de la ville d’Anvers” (zie De Guide Commercial). Joannes overleed zoals gezegd in 1835, en komt dus niet in die gids voor.
De Appelstraat – de verbinding tussen de Kaasstraat en de Schelde – in wijk 1 bestaat niet meer; ze verdween in 1900 toen het huizenblok tussen de Appelstraat en de Boterstraat gesloopt werd, en de Suikerrui de facto verlengd werd voorbij de Pieter Potstraat tot aan de Schelde.
De “Guide” vermeldt wél een “Laukens, la Ve” als “liquoriste” (likeurstookster, maar ook likeurhandelaar(ster)). Ongetwijfeld bedoelde men daarmee “Laukens, la Veuve”, de weduwe van Joannes – dus Lucia De Winter – op het adres Appelstraat (“Rue des pommes”) wijk 1, huisnummer 595. De weduwe en haar gezin verhuisde op 11 mei 1841 naar een ander huis (596) in dezelfde straat. Zij overleed op 9 maart 1844. In haar overlijdensbericht werd ze vermeld als “herbergierster”.
De Appelstraat bestaat sedert het jaar 1900 niet meer meer.
Het gezin bleef beperkt tot één zoon – Pierre Jean – want Joannes Laukens, “charpentier” stierf dus al op 37 jarige leeftijd. De aangifte gebeurde weer door zijn broer Arnoldus, ook “charpentier”, en Jean Ercken, eveneens “charpentier”, neef van de overledene.
Pierre Jean Laukens huwde op 13 mei 1861 in Lille (Noord-Frankrijk) met Maria Ludovica Strubbe (Zande/West-Vlaanderen 7/12/1836 – Lille 24/3/1932). Zijn beroep is “mécanicien”. Hij woonde toen al een jaar in Lille, rue d’Arcole nr 38. De bruid woonde sedert 14 maanden in de rue d’Eylau nr 6.
Ongeveer in dezelfde periode woonde in Lille het gezin Pierre Gérard Louw – Meyers (zie verder hoofdstuk 8). Alhoewel zij verre familie waren – Pierre Gérard was een achterneef van Pierre Jean Laukens – weten we niet of ze elkaar kenden.
Volgens een krantenbericht overleed Maria Strubbe op 24 maart 1932. Zij woonde in Lille, rue Racine. Volgens datzelfde bericht stierf Pierre Jean op 60-jarige leeftijd, dus rond 1894. Er zijn geen nakomelingen bekend.
8.- Arnoldus (Achel 24/5/1801 – Brussel 26/3/1870)
In de “Guide Commercial” vonden we meerdere vermeldingen van een Laukens: Eén daarvan was Arnoldus.
Arnoldus werd geboren op 24/5/1801 in Achel als jongste zoon van Petrus Joannes Laukens en Anna Johanna Maria Ercken. Hij was dus zeker geen rechtstreekse afstammeling van de naamgenoten die we in het begin van de 18de en tot in het begin van de 19de eeuw in Antwerpen vinden ( Zie Antwerpen en het Land van Waas). Volgens de bevolkingsregisters zou Arnoldus in 1829 naar Antwerpen gekomen zijn; waarom weten we niet. Zijn ouders waren er weliswaar gehuwd in 1785, maar waren beiden afkomstig van Achel en hebben er, voor zover we weten, nooit gewoond (zie 3). Arnoldus trok in december 1829 naar de Scheldestad en huwde op 26 mei 1830 met Henrica Klomp. Zij was geboren in Sint-Michielsgestel (bij ’s-Hertogenbosch, Noord-Brabant).
Arnoldus verhuisde vaak, liefst acht keer in 10 jaar tijd! Maar dit blijkt niet zo uitzonderlijk te zijn: in de 19de eeuw verhuisde men wel vaker…
Het gezin woonde achtereenvolgens op volgende adressen:
Huisnr 807 Wijk 1 Jezuïtenrui vanaf december 1829 (enkel Arnoldus)
Huisnr 2927 Wijk 4 Haarstraat vanaf 26/4/1830
Huisnr 877 Wijk 3 Lombaardvest vanaf 2/10/1830
Huisnr 1201 Wijk 1 Koraalberg vanaf 16/2/1831
Huisnr 1949 Wijk 3 Lange Meistraat vanaf 22/4/1831
Huisnr 1467 Wijk 3 Hopland vanaf 3/7/1831
Huisnr 1370 wijk 3 Jodenstraat vanaf 21/12/1836
Huisnr 637 wijk 3 Eiermarkt vanaf 2/8/1839
In het Hopland woonde in hetzelfde huis Joannes Ercken, eveneens timmerman, neef van Arnoldus. Nog op dezelfde locatie woonde Joannes, oudere broer van Arnoldus, vanaf 3 juni 1832. Joannes Ercken en Arnoldus deden mee de aangifte van het overlijden van Joannes Laukens op 3 september 1835 (zie 7). Volgens het register en de huwelijksakte was hij dus timmerman, net zoals zijn broer en zijn neef.
In 1830, ten tijde van de Belgische revolutie, werden er in de grote steden overal burgerwachten opgericht, een soort ordedienst. Wij vinden Arnoldus (“Arnaud”) terug in het inschrijvingsregister van de lichting met geboortejaar 1801, alhoewel de vermelde 22 september 1801 niet de geboortedatum is, maar de datum van aangifte in de administratie. Arnoldus werd immers al op 24 mei 1801 in Achel gedoopt. Volgens de inschrijving was hij 1,66 meter groot.
In 1841 telde het gezin 6 kinderen. Op 18 mei 1841 werd het uit het bevolkingsregister uitgeschreven en verhuisde het naar Rotterdam, waar de overige 4 kinderen het levenslicht zagen. Eén dochter (Anna Maria) werd in Antwerpen geboren en huwde in 1863 in Schaarbeek met Petrus Herke Louw uit Heusden (Noord-Brabant). Beiden overleden in Parijs. Kinderen vonden we terug in Brussel. Eén zoon, Pierre Gérard Louw, huwde op 2 juni 1887 in Lille (Rijsel) met Marie Louise Josephine Meyers.
Arnoldus overleed in Brussel. Hij was gedomicilieerd in de Rue Creuse (Hollestraat) nr 11 in Schaarbeek, gemeente waar in die periode ook zijn dochter Anna Maria woonde. Een aantal nakomelingen van Arnoldus Laukens en Henrica Klomp wonen nog in Rotterdam, maar enkele ervan trokken in de tweede helft van vorige eeuw naar Australië (zie 9). Ook in de Verenigde Staten vonden we een nakomeling (zie 10).
9.- Laukens in Australië
Zie hiervoor Emigratie naar Australië
10.- Johannes A.W. Laukens in de Verenigde Staten
Zie hiervoor Johannes A.W. Laukens in de Verenigde Staten
- In de periode 1779 – 1856 werden de huizen per wijk genummerd; het huis nr 1649 is dus niet het nummer in het Kipdorp maar dat in de wijk. Vandaar dus de vaak hoge huisnummers in die periode.; ↩︎
- Bij de aangifte van de geboorte van Dorothé Laukens was een zekere Pierre Govers getuige. Of er een verband is met Willem Govers dient nog verder onderzocht. ↩︎
- In de negentiende eeuw werd er klaarblijkelijk méér verhuisd dat tegenwoordig. De verklaring lijkt voor de hand te liggen: er werd meer gehuurd dan nu het geval is, en mensen hadden weinig bezittingen, wat verhuizen vergemakkelijkte. Mogelijk heeft de beperkte mobiliteit er ook mee te maken. ↩︎